22 fshatra, një luginë, një histori e përbashkët

Maqellara shtrihet në Luginën e Drinit të Zi, në jug të Rrethit të Dibrës, e kufizuar në lindje nga vargmali i Deshatit — me majat e Malit të Velivarit (2.371 m) dhe Malit të Kërçinit (2.343 m) — dhe e përshkuar nga lumi në pjesën e saj perëndimore, nga pika më e ulët në Gradec (rreth 440 m) deri në zonat malore më të larta në lindje.

Deri në reformën territoriale të vitit 2015 ka qenë komunë më vete; sot është njësia administrative më e madhe e Bashkisë Dibër. Popullsia, historikisht mysliman-shumicë, ka kaluar prej rreth 16.000 banorësh para vitit 1990 në një lëvizje të vazhdueshme drejt Tiranës, Durrësit dhe diasporës jashtë vendit — një histori që vazhdon të përcaktojë identitetin e sotëm të Maqellarës.

Trevë e prekur nga pushtimet turke, serbe, italiane e gjermane, banorët e Maqellarës kanë një traditë të gjatë qëndrese: gjatë pushtimit serb të vitit 1913 fshatra të tërë u dogjën, ndërsa në Luftën e Dytë Botërore njësi partizane dhe nacionaliste u përleshën me forcat pushtuese përgjatë gjithë luginës, prej Ostren i Vogël deri në Bllatë.